است يا خير ؟ جواب : مقدمه بايد بدانيم كه مناط و معيار در حجيت كليهء امارات ، علم است . بنابراين ، هر اماره‌اى اگر بخواهد حجت باشد يا بايد مستقيما مفيد علم باشد كالنصوص القرآنية و الاخبار المتواترة و . . . و يا اگر خود اين اماره گمان‌آور است بايد پشتوانهء قطعى داشته باشد ، يعنى ادلهء قطعيه بر حجيت آن قائم باشد تا بالأخره منتهى به علم گردد كالخبر الواحد الثقة و الظواهر حال قياس هم يكى از امارات است و اگر بخواهد حجت بر حكم شرعى باشد از دو حال خارج نيست : 1 . يا بايد خود قياس بنفسه مفيد علم به حكم شرعى باشد كه حجيت علم ذاتى است و لا يحتاج الى الاثبات . 2 . و يا اگر گمان‌آور است بايد دليل خاصى بر حجيت آن قائم باشد تا حجت شود ، فعلى هذا در دو مقام بايد بحث كنيم : الف . آيا قياس موجب علم است ؟ به گفته مرحوم مظفر ، قياس نوعى از تمثيل به اصطلاح مناطقه است ( به جهت اينكه تمثيل عبارت است از اثبات حكمى در يك جزئى به خاطر ثبوت آن حكم در جزئى ديگرى كه مشابه اين جزئى است چه اين حكم ، حكم شرعى باشد و يا امر ديگرى باشد و قياس شرعى و اصول فقه نوعى از آن است ؛ يعنى اثبات حكم شرعى در يك جزئى . . . ) و همان گونه كه در منطق به ثبت رسيد ، تمثيل از جملهء ادله‌اى كه فقط و فقط مفيد احتمال است به دليل اينكه به مجرد مشابهت دو چيز و يا دو كس در يك يا چند خصوصيت نمىتوان قاطعانه گفت كه اين دو در جميع خصلت‌ها مشترك‌اند فى المثل اگر دو انسان هر دو قد بلند هستند و يكى از آن دو سياستمدار است لازمه‌اش آن نيست كه ديگرى هم سياستمدار باشد و يا دو انسان در چند ويژگى مشابه همديگرند مثلا هر دو قدكوتاه و هر دو خوش‌برخورد و هر دو هم‌لباس و . . . نمىتوان گفت چون يكى از آن دو قهرمان ميدان كشتى است پس ديگرى همچنين است تنها مىتوانيم احتمال دهيم كه هر دو چنين باشند . آرى ، اگر جهات مشابهت ميان دو شىء يا دو شخص قوت پيدا كند و از جهات كثيره شبيه هم باشند اين احتمال